پیشگیری و درمان سیاتیک

سیاتیک چیست؟

سیاتیک در حقیقت مربوط به دردی است که در طول عصبی به همین نام انتشار‌می‌یابد. عصب سیاتیک طولانی‌ترین عصب داخل بدن انسان است که از لگن تا انتهای پا ادامه دارد و در طول مسیر خود به شاخه‌های متعددی تقسیم می‌شود. هر نوع فشار بر روی این عصب می‌تواند سبب ایجاد درد در تمام طول عصب گردد (یعنی مسیری که از کمر شروع می‌شود و از پشت پا پایین می‌آید و تا پاشنه پا می‌رسد.) البته علائم ممکن است از یک درد خفیف و کم تا ناتوانی و از کارافتادگی کامل متغیر باشد و گاهی ممکن است با احساس خارش، سوزش، بی‌حسی و ضعف عضلانی نیز همراه باشد.
درد سیاتیک تدریج شروع می شود و با گذشت زمان افزایش می‌یابد و به هنگام نشستن، برخاستن، عطسه و یا سرفه‌کردن بدتر می‌شود و معمولا تنها یکی از اندام‌های تحتانی بدن را درگیر می‌کند. در موارد خیلی شدید بیماری، شاید حتی فرد کنترل مثانه و یا روده خود را نیز از دست بدهد. این وضعیت اخیر، بسیار نادر، اما بسیار خطرناک می باشد.

چگونه درد سیاتیک به وجود می آید؟
از شایع‌ترین علل بیماری سیاتیک، بیرون‌زدن دیسک بین ‌مهره‌ای و فشار آن بر روی ریشه‌‌های عصبی می باشد که به آن فتق دیسک‌بین‌مهر‌ه‌ای نیز می گویند. دیسک‌های بین مهره‌ای صفحات غضروفی هستند که مهره‌ها را از هم جدا می‌کنند. دیسک‌های سالم، ستون مهره‌ها را انعطاف‌پذیر نگاه‌ می دارند و کمک می‌کنند تا مهره‌ها بتوانند به‌راحتی بر روی هم بلغزند.
با افزایش سن، این دیسک‌ها رو به تحلیل رفتن می‌کنند و خشک و تاحدی شکننده می‌شوند. این امر باعث بیرون رانده‌شدن دیسک از محل خود (فتق) و فشار آن بر روی ریشه عصبی و در نتیجه بروز علائم بیماری سیاتیک می گردد. البته به غیر از فتق دیسک بین‌‌مهره‌ای، عوامل دیگری نیز سبب ایجاد درد سیاتیک می‌شوند. به عنوان مثال، تنگی ستون مهره‌ها در قسمت کمری و نیز بیماری اسپوندیلولیستزی (که در آن یک مهره به آرامی بر روی مهره دیگر و رو به جلو می‌لغزد) می‌توانند سبب ایجاد علائم بیماری شوند. نشانگان پیریفورمیس هم نام اختلالی است که در اثر اسپاسم عضله‌ای به همین نام ایجاد می‌شود. این عضله در نزدیکی عصب سیاتیک قرار دارد و اسپاسم آن سبب فشار بر عصب و بروز درد سیاتیکی می‌شود.

از علل های دیگر ایجادکننده بیماری سیاتیک عبارتند از:

تومورهای نخاعی که بر روی ریشه‌های عصبی فشار وارد می‌کنند، سوانحی نظیر تصادفات اتومبیل و یا ضرب دیدن ستون مهره‌ها که باعث آسیب به اعصاب می‌شوند و تومورهای خود عصب سیاتیک که البته بسیار شایع هستند. در برخی موارد هم هیچ‌گاه علتی برای بیماری سیاتیک یافت نمی‌شود.
چه افرادی به درد سیاتیک مبتلا می‌شوند؟

مهم‌ترین عوامل خطر ساز برای بیماری سیاتیک عبارتند از:
سن: تغییرات وابسته به سن درستون مهره‌ها از علل بیماری سیاتیک می باشد. تحلیل رفتن دیسک‌‌های‌بین مهره‌ای کمری از سن ۳۰ سالگی شروع می‌شود اما تنگی‌های ستون مهره‌ای که یک علت دیگر بیماری سیاتیک می باشد اغلب افراد را در سنین بالاتر از ۵۰ سال درگیر می سازد.
شغل: اشخاصی که شغلشان نیاز به چرخش مکرر کمر دارد، افرادی که بارهای سنگین حمل می‌کنند و کسانی که به‌مدت طولانی رانندگی می‌کنند، بیش از سایر افراد دچار بیماری سیاتیک می‌شوند.‌
فعالیت‌های فیزیکی: کسانی که برای مد‌ت‌های طولانی می‌نشینند و یا یک زندگی راکد و کم‌فعالیت دارند نسبت به افراد فعال‌تر، بیشتر مستعد ابتلا به بیماری سیاتیک هستند.
فاکتورهای ژنتیکی: دانشمندان ۲ ژن را شناسایی کرده‌اند که به نظر می رسد وجود آنها باعث استعداد برخی افراد به بروز بیماری سیاتیک می‌شود. همچنین افراد مبتلا به بیماری دیابت نیز به‌دلیل آسیب و تخریب عصبی که در اثر دیابت در آنها ایجاد می‌شود، بیشتر مستعد ابتلا به بیماری سیاتیک می باشند.

.

زمان مراجعه به پزشک
درد خفیف سیاتیک معمولا با کمی صبر و حوصله خودبه‌خود از بین می‌رود. اما اگر بیماری شما با کارهایی که انجام دادید بهبود نیافت و یا آنکه درد شما بیش از ۶ هفته طول کشید،باید به پزشک مراجعه نمایید. در مواردی هم که درد شما از ابتدا بسیار شدید است و یا روزبه‌روز بدتر می‌شود،‌باید به پزشک مراجعه نمایید.
در مواردی که درد سیاتیک به دلیل یک آسیب شدید مانند یک تصادف اتومبیل ایجاد شده است و یا اگر علاوه بر درد، دچار مشکلاتی در اجابت مزاج هستید و یا اینکه درد شما شدید و ناگهانی و همراه با بی‌حسی و ضعف عضلات کمر و یا پا می باشد، باید سریعا به پزشک مراجعه نمایید.

پزشک برای تشخیص بیماری سیاتیک از شما در مورد سابقه بیماریتان سوال می کند و سپس یک معاینه بالینی کامل با توجه ویژه به ستون مهره‌ها و پاهای شما انجام می دهد. در طی معاینه به‌طور معمول چندین آزمون پایه‌ای، برای بررسی قدرت عضلات و رفلکس‌های شما انجام می‌شود. مثلا پزشک از شما می‌خواهد که بر روی انگشتان پا و یا پاشنه‌‌پایتان راه بروید و یا اینکه به‌صورت طاق باز دراز بکشید و به آرامی یک پای خود را به‌صورت مستقیم بالا ببرید. دردی که در اثر بیماری سیاتیک ایجاد می‌شود، معمولا در اثر این فعالیت‌ها بدتر می‌شود. تصویربرداری هم از رایج‌ترین اقداماتی است که برای تشخیص بیماری شما انجام می‌شود.
درمان سیاتیک
جراحی و درمان‌های فیزیکی، روش‌هایی موثر در درمان سیاتیک می باشند
جراحی نخاعی که باعث درمان مشکلات دیسک کمر می‌شود،‌ بسیار موثرتر از ورزش‌های مخصوص و داروهای ضد التهابی می باشد. سیاتیک دردی است که از قسمت مفصل، ران و کفل شروع می‌شود و تا پایین پاها ادامه می‌یابد، همچنین این وضعیت اغلب با درد در پایین کمر همراه می باشد. طی تحقیقاتی که پژوهشگران به مدت دو سال انجام دادند دریافتند که این جراحی تاثیر زیادی در درمان افراد مبتلا به سیاتیک دارد.

درد سیاتیک بیشتر وقت‌ها به خوبی به درمان‌های سرپایی جواب می‌دهد. در واقع شما می‌توانید زندگی روزمره خود را ادامه دهید و تنها بایستی از انجام فعالیت‌هایی که ممکن است درد شما را بدتر کنند، پرهیز نمایید. اگر چه استراحت به مدت یک تا چند روز باعث بهبودی نسبی بیماری می‌شود، اما توجه داشته باشید که استراحت در بستر به مدت طولانی و عدم فعالیت علائم شما را بدتر می کنند. پیش از اینکه به یکسری توصیه‌ها برای بهبود درد شما اشاره کنیم، تاکید می‌کنیم که چنانچه درد شما با گذشت زمان بهتر نشد، حتما به پزشک مراجعه کنید زیرا درصورت عدم درمان، ممکن است دچار عوارضی مانند آسیب دائمی عصب، از دست رفتن حس و حرکت در اندام مبتلا و یا حتی از بین رفتن عملکرد روده و یا مثانه شود.

اقدامات معمول برای درمان بیماری سیاتیک در خانه عبارتند از:
استفاده از کیسه یخ‌: مقداری یخ در یک حوله تمیز بریزید و آن را به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه بر روی ناحیه دردناک قرار دهید. این عمل را روزی ۴ مرتبه تکرار نمایید. کیسه یخ سبب کاهش التهاب در محل می‌شود.
استفاده ازکیسه‌ ‌آب گرم: بعد از ۴۸ ساعت از شروع درد، بهتر است در نواحی آسیب‌دیده، از گرما استفاده نمایید. اگر درد شما ادامه داشت، سعی کنید به‌طور تناوب کیسه‌های گرم و سرد را بر روی ناحیه مبتلا قرار دهید.
انجام حرکات کششی: ورزش‌های کششی غیرفعال به شما کمک می‌کنند تا زودتر خوب شوید‌. از انجام حرکات پرتابی و یا پیچشی پرهیز نمایید.
داروهای ضددرد: داروهایی مانند آسپرین، استامینوفن و بروفن معمول‌ترین داروهای ضددردی هستند که مورد استفاده قرار می‌گیرند،اما استفاده بیشتر از مقادیر توصیه شده، نه تنها نفعی برای شما ندارد، بلکه مضر نیز می باشد، زیرا این داروها در صورت استفاده بیش از حد دارای عوارض جانبی نظیر تهوع، خونریزی از معده و یا زخم‌های دستگاه‌ گوارشی هستند. برای جلوگیری از چنین حالتی، استفاده از پمادهای پیروکسیکام و دیکلوفناک نیز مناسب می باشند.
علاوه بر این داروها در برخی از موارد ممکن است پزشک با توجه به علائم بیماری از داروهای دیگری مانند شل‌کننده‌های‌ عضلانی، داروهای ضدافسردگی و…‌‌ استفاده کند، اما استفاده از این‌گونه داروها فقط با تجویز پزشک امکان‌پذیر است.

فیزیوتراپی: اگر دیسک‌ شما از جای خود بیرون زده باشد، فیزیوتراپی روش مناسبی برای درمان شما می باشد.
هدف از انجام ورزش‌هایی که به‌طور معمول در فیزیوتراپی انجام می‌شوند، کمک به قرار گرفتن بدن و اندام شما در وضعیت صحیح، تقویت عضلاتی که از کمر شما حمایت می‌کنند و نیز کمک به تقویت انعطاف‌پذیری بدن شما است.
انجام ورزش‌های معمولی: ورزش باعث آزاد کردن اندورفین‌ها (مورفین درونی بدن) می‌شود. اندورفین‌ها واسطه‌های شیمیایی هستند که از رسیدن پیام‌های درد به مغز جلوگیری می نمایند. ورزش با تحریک آزاد شدن اندروفین‌ها در مقابله با ناراحتی‌های مزمن کمک بسیاری می‌کند.

در مورد درد سیاتیک، ترکیب ورزش‌های هوازی با ورزش‌هایی که انعطاف‌پذیری شما را بهبود می‌بخشند، می‌تواند در جلوگیری از تغییرات وابسته به سن در کمر شما موِثر باشد.
اگر مجموعه درمان‌های فوق در طی چندین ماه نتوانند درد شما را تسکین دهند، ممکن است انجام درمان‌های دیگرنظیر تزریق کورتن به پرده‌های نخاعی و یا انجام عمل جراحی ضرورت پیدا کند.
پیشگیری
اگرچه تنها در ۵ درصد موارد علت کمردرد، سیاتیک است، اما اگر دچار آن شوید، واقعاشما را آزار می دهد. انجام اعمال زیر می‌تواند نقش مهمی در مراقبت از کمر شما داشته باشد:
ورزش کردن به طور منظم: مهم‌ترین کاری که برای  سلامت کمر و سلامت کلی بدنتان می‌توانید انجام دهید، ورزش کردن می باشد. در طی ورزش، بهتر است تمرکز شما بیشتر بر روی عضلات شکم و کمرتان باشد، زیرا این عضلات جهت راست ایستادن و قرار گرفتن شما در وضعیت مناسب بدنی ضروری هستند.

انجام ورزش‌هایی مانند یوگا، استفاده از دوچرخه‌های ثابت و تردمیل‌‌ به قوی نگاهداشتن این عضلات کمک می‌کنند. البته می‌توانید دوچرخه‌‌‌سواری را در خارج از منزل نیز انجام دهید اما ابتدا باید مطمئن شوید که صندلی و دستگیره‌های دوچرخه در وضعیت مناسبی برای بدن شما تنظیم شده‌اند.

درست بنشینید:

یک صندلی خوب باید بتواند به‌خوبی از قوس کمر شما حمایت کند. اگر چنین نیست، برای حفظ این قوس در هنگام نشستن، بهتر است از یک بالش نرم در پشت کمرتان استفاده نمایید. سعی کنید در فواصل بین فعالیت‌های نشستنتان حتما به‌طور تناوب استراحت نمایید، حتی اگر استراحت کردن شما فقط به‌صورت راه ‌رفتن در اداره باشد. در حین رانندگی هم سعی کنید صندلی شما وضعیت مناسبی داشته باشد و وضعیت آن را طوری تنظیم نمایید که لازم نباشد جهت دسترسی به پدال گاز، پای خود را به سمت آن پرتاب کنید!
وضعیت بدنی مناسبی داشته باشید:

آگاهی از اینکه چگونه درست بایستید و درست بخوابید و نیز آشنایی با صحیح بلند کردن اجسام سنگین، تاثیر زیادی در حفظ و نگهداری کمر شما دارد.

اگر می خواهید برای مدت زمان طولانی بایستید، سعی کنید به‌طور تناوب بر روی یک پایتان تکیه کنید و به پای دیگر استراحت دهید و یا اگر قرار است در حالت ایستاده چیزی را بخوانید، به‌جای آنکه جهت خواندن آن، به سمت جلو خم شوید، کتاب را بلند کنید و جلوی چشمانتان بیاورید.‌
جهت حفظ بهترین حالت هنگام خوابیدن بهتر است روی یک تشک سفت بخوابید و از بالش‌ جهت حمایت کمرتان استفاده نمایید، اما از بالش‌هایی که باعث می‌شوند گردن شما بیش از حد بالا بیاید و زاویه تندی ایجاد کند، به هیچ‌وجه استفاده ننمایید.

بلند کردن یک جسم سنگین:

اول تصمیم بگیرید که آن جسم را کجا می‌خواهید بگذارید و چگونه قصد دارید آن را به آن نقطه برسانید. برای بلند کردن یک جسم سنگین، کمرتان را خم نکنید بلکه زانوهای‌تان را خم کنید و آن جسم را بلند کنید. جسم سنگین را نزدیک به بدنتان حمل نمایید و هیچ‌گاه بر روی کمرتان نچرخید، و سعی کنید با محور کردن پاهایتان، بر روی پاهایتان بچرخید. هنگامی که خسته هستید از حرکت دادن اجسام سنگین خودداری نمایید زیرا خستگی باعث می‌شود با سختی و رنج بیشتری حرکت کنید. هرگز سعی نکنید جسمی را که احساس می‌کنید سنگین‌تر از توانایی شماست، بلند نمایید.