علل کم خونی(فقر آهن) و درمان

زمانی بدن ما با دچار کمبود آهن می شود كه آهن جذب شده كمتر از حد نیاز طبیعی بدن باشد و این مسئله ممكن است به دلیل مصرف ناكافی آهن، جذب گوارشی پایین، یا افزایش نیاز به آهن و یا از دست دادن خون به طور مزمن باشد.شیرخواران، كودكان قبل از سنین مدرسه، نوجوانان و زنان در سنین باروری و به ویژه زنان باردار آسیب پذیرترین افراد نسبت به وقوع كم خونی فقرآهن هستند. اما در جایی كه مصرف غذا ناكافی باشد یا آلودگی های انگلی شایع باشد مردان بالغ نیز آسیب پذیر می باشند.درمان كم خونی ناشی از فقر آهن از نظر فنی كاملاً ساده است. تنها احتیاج به تجویز مكمل دارویی آهن دارد و این در حالی است كه میلیون ها نفر در حال حاضر از عدم درمان رنج می برند.

كم خونی ناشی از كمبود آهن در مراحل پیشرفته و طولانی مدت باعث كاهش میزان هموگلوبین خون می شود. بنابراین این نوع كم خونی زمانی تشخیص داده می شود كه غلظت هموگلوبین خون فرد نسبت به سن و جنس كمتر از حد استاندارد است. بیشتر افراد مبتلا به كم خونی فقر آهن بیشتر از اثرات جانبی كمبود آهن بر سلامتی و توان جسمی خود رنج می برند تا صرفاً خود كم خونی.

كم خونی ناشی از كمبود آهن چه پیامدهایی دارد؟

كم خونی فقر آهن در كودكان و شیرخواران سبب  نقصان تكامل و هماهنگی حركتی و كاهش فعالیت بدنی می گردد. همچنین بسیاری از آثار رفتاری مانند كم توجهی، خستگی و ناراحتی و… را بر جای می گذارد. در زنان و مردان بالغ نیز كمبود آهن منجر به كاهش كار بدنی و كم شدن توان كاری و پایین آمدن مقاومت در برابر خستگی می گردد. در زنان باردار فقر آهن باعث افزایش موارد مرگ و میر مادران و افزایش ابتلا و مرگ و میر جنین و همچنین افزایش خطر تولد نوزاد كم وزن را در پی دارد.مطالعات اخیر بر روی اثرات كم خونی ناشی از كمبود آهن بر تكرار عفونت ها در كودكان كم خون نیز گویای این مسئله است كه كودكانی كه آهن را به صورت غذای غنی شده و یا دارو دریافت می كنند كمتر از كودكان دریافت نشده به بیماری های تنفسی و گوارشی مبتلا می گردند.

با چه غذاهایی آهن بیشتر جذب كنیم؟

آهن موجود در رژیم های غذایی دو نوع می باشد كه «آهن هِم» و «آهن غیرهِم» نامیده می شوند. «آهن هِم» در گوشت قرمز، ماهی و طیور و فرآورده های خونی وجود دارد در كل بخش كمی از آهن مصرفی را تشكیل می دهد.

اما نوع دوم آهن یا همان «آهن غیرهِم» منبع مهمتری می باشد و در تمام غذاهایی كه منشاء گیاهی دارند با نسبت های مختلف وجود دارند.

در میان افراد جامعه زنان و كودكان به دلیل نیاز كمتر به انرژی معمولاً کمتر تمایل به مصرف غذا دارند كه این امر باعث دشواری تامین آهن مورد نیازشان می گردد و برای همین در معرض خطر ابتلا به كمبود آهن هستند. همچنین قابلیت جذب گوارشی آهن نیز فاكتوری است كه اهمیت آن در حد كل آهن موجود در رژیم غذایی است. بسیاری ازمواد خوراكی دیگری كه همراه با مواد غذایی حاوی آهن مصرف می كنیم مانع جذب آهن در دستگاه گوارش می شوند و آهن مورد نیاز بدن دفع می شود.«آهن هِم» كه در گوشت قرمز ، ماهی، جگر و گوشت پرندگان موجود است ، جذب خوبی هم دارد و قابلیت جذب آن كمتر تحت تاثیر طبیعت و تركیب خوراك قرار می گیرد. اما بالعکس جذب «آهن غیرهم» فوق العاده متغیر است و بستگی به سایر غذاهای مصرفی در هر وعده دارد. باید در كنار آنها خوراكی هایی مصرف شود كه جذب آهن را زیاد می كند. گوشت قرمز و ماهی از افزاینده های جذب آهن هستند. این نكته می رساند كه این مواد غذایی ارزش دوگانه دارند و نه تنها خود منبعی برای آهن «هِم» هستند بلكه باعث افزایش جذب آهن «غیرهِم» موجود در خوراكی های دیگر نیز می شوند. اما با توجه به مشكل قیمت بالای این مواد غذایی در بسیاری از موارد رژیم های غذایی خانواده ها بیشتر برپایه غذاهای گیاهی و حبوبات و سبزیجات قرار دارد. ویتامین ث موجود در سبزیجات و میوه هایی مانند پرتقال، لیمو، آناناس ، گل كلم خام، كلم خام و گوجه فرنگی خام جذب آهن را دو برابر می کنند. علاوه بر آن جوانه زدن غلات و حبوبات به مدت ۲۴ تا ۴۸ ساعت سبب تولید ویتامین ث در آنها می شود كه سبب افزایش جذب آهن موجود در این دانه ها می شود. علاوه بر آن جوانه زدن حبوبات باعث می شود كه موادی كه مانع جذب آهن هستند و به طور طبیعی در دانه های حبوبات وجود دارند كاهش یابند و جذب آهن از این راه بازهم زیاد می گردد.

مكمل های دارویی آهن برای چه افرادی لازم است؟

همه زنان باردار باید برای سلامتی خود و نوزاد خود از مكمل های دارویی آهن استفاده نمایند. استفاده از این داروها طی سه ماهه اول بارداری لازم نیست اما پس از سه ماهگی كه جنین بزرگتر می گردد نیاز به آهن در بدن به بالاترین حد می رسد كه تا پایان حاملگی با تجویز پزشك باید۲۳ قرص های آهن مصرف شود.پیشگیری از كم خونی فقر آهن در دوران شیرخوارگی و اوایل دوران كودكی با تغذیه شیر مادر صورت می گیرد. شیرمادر آهن مورد نیاز كودكانی را كه هنگام تولد وزن طبیعی دارند تا سن شش ماهگی تامین می نماید. استفاده از قطره آهن پس از شش ماهگی در این كودكان و نیز پس از دو ماهگی برای كودكانی كه با وزن كم متولد می شوند ضروری می باشد.در زمان از شیرگیری كودكان، والدین می توانند با تهیه غذاهای غنی از آهن و ویتامین ث مانند پوره سبزیجات و میوه جات خام در خانه از بروز كم خونی فقرآهن پیشگیری نمایند.