علل و درمان سوزش سر دل(ریفلاکس)

شاید بیشتر آدم ها ریفلاکس  معده  را تجربه می کنند. منظور از ریفلاکس، همان سوزش سردل یا به اصطلاح عامیانه «ترش کردن معده» است.. قدیمی‌ها برای حل این مشکل ازدرمان‌های سنتی و توصیه‌های تغذیه‌ای خاصی استفاده می کردند (مانند خوردن عرق نعناع و سیب ، شیر …) که گاهی به درمان آن کمک می‌کرد.

آیا نوع تغذیه در رفع این بیماری تأثیر دارد و آیا پرهیزهای غذایی می‌توانند جلوی این بیماری را بگیرند، دکتر سید سعید حسینی، متخصص تغذیه و رژیم‌درمانی در این مورد توضیحاتی را می دهند:

ریفلاکس یا ترش کردن معده، در حقیقت، برگشت محتویات معده به مری است که معمولا نیم تا ۲ساعت پس از خوردن غذا اتفاق می‌افتد. این، تعریفی است که دکتر سید سعید حسینی، متخصص تغذیه و رژیم درمانی، از این عارضه ارایه می‌دهد. عاملی که سبب سوزش مری می‌شود، اسید معده و هورمون پپسین است: «این هورمون به مخاط مری آسیب میرساند و در صورت تداوم به ضعف شدیدی در این منطقه منجر می گردد که در درازمدت ممکن است به بدخیمی منجر شود. علامت بارز این ناراحتی، سوزش سردل یا احساس درد همراه با سوزش زیر جناغ سینه است اما گاهی ریفلاکس با بیماری‌های دیگری مثل ناراحتی قلبی و تنفسی اشتباه گرفته می‌شو. برخی از بیماران با احساس درد قلبی مراجعه می‌کنند و نمی‌دانند مشکل اصلی‌شان  از معده وریفلاکس است. این ناراحتی در موارد خیلی شدید علایم اختلال تنفسی به وجود می‌آورد. برخی از افراد که مدت‌ها به عنوان بیماران مبتلا به آسم و برونشیت تحت درمان بوده‌اند، در حقیقت ریفلاکس معده داشته‌اند. اینها به احتمال زیاد پس از غذا می‌خوابیده‌اند و محتویات معده‌شان وارد مری می‌شده است و سپس از راه حلق به ریه می‌‌رسیده و مشکلات تنفسی را ایجاد می‌کرده است اما به جای مراجعه به متخصص گوارش، نزد متخصص ریه می‌رفته‌اند.

- چاقی و بارداری ترش کردن معده (ریفلاکس) را تشدید می‌کنند

ریفلاکس  یا سوزش سر دل عارضه‌ای جدی است که باید هرچه زودتر برای درمان آن اقدام شود. اگر این ناراحتی برای مدتی طولانی ادامه یابد، ممکن است به ناراحتی‌هایی مانند اختلال در بلع از قبیل بلع دردناک و خون‌ریزی‌های گوارشی ناشی از ناحیه زخم شده مری منجر شود.

چه عواملی باعث به وجود آمدن  این مشکل می شوند؟

به گفته دکتر حسینی: «ریفلاکس یک سری علل اولیه و ثانویه دارد.

علل اولیه به وجود آورنده این عارضه عبارت‌اند از : سیگار کشیدن، مصرف داروهای شل‌کننده عضلانی مانند داروهای گشادکننده عروق قلب، داروهایی که برای درمان آسم مصرف می‌شود (مانند آمینوفیلین و تئوفیلین) و علل ثانویه :عواملی هستند که سبب افزایش فشارهای شکمی می‌شوند (مانند چاقی یا بارداری). افزایش پروژسترون به هردلیلی از جمله بارداری یا مصرف داروهای ضدبارداری یا عادت ماهانه هم از عوامل ثانویه این مشکل می باشند. ورزش‌های شدید همراه با خم و راست شدن پس ازصرف غذا، پرخوری و بلافاصله خوابیدن پس از صرف غذا، روی شکم خوابیدن، پوشیدن لباس‌های تنگ که روی شکم و ناحیه کمر فشار وارد می‌کنند هم از عوامل تشدید کننده این عارضه به حساب می‌آیند که برای فرو نشاندن آن لازم است علل یاد شده را برطرف نمود.

- از غذاهای چرب و تند پرهیز کنید

دکتر حسینی به عنوان درمان تغذیه‌ای ریفلاکس توصیه می‌کند، «افرادی که دچار سوزش سر معده  یا ریفلاکس هستند، باید از خوردن غذای چرب پرهیز نمایند. چربی‌ها دیرتر از مواد کربوهیدرات‌دار و قندی از معده تخلیه می‌شوند و به همین دلیل، احتمال بازگشت محتویات معده به مری را بیشتر می‌کنند. غذاهایی که انتهای تحتانی مری را شل می‌کنند و باید از مصرف‌شان خودداری کرد؛ مانند شکلات، نوشابه‌های کافئین‌دار، چای، قهوه، پیاز، سیر و نعناع.»

نعناع! چیزی که همه فکر می‌کنند برای ریفلاکس معده مناسب است اما دکتر حسینی معتقد است نعناع به دلیل خاصیت شل‌ کنندگی انتهای مری می‌تواند این عارضه را تشدید نماید. از خوردن سرکه به همراه سالاد نیز باید پرهیز کرد و غذاهایی که اسید اضافه معده را جذب می‌کنند (مانند شیر، تخم مرغ و غذاهای نشاسته‌ای) بیشتر مصرف نمود. غذاهایی که دارای سس زیاد هستند به خصوص سس‌های چرب و غذاهای پر ادویه هم این مشکل را تشدید می‌کنند.

مواد غذایی حاوی موادنگه‌دارنده و افزودنی‌ها، چیپس و انواع اسنک‌ هم می‌توانند سوزش انتهای مری را تشدید نمایند. دکتر حسینی به افراد مبتلا به این عارضه توصیه می‌کند که وعده‌های غذایی‌شان را بیشتر و حجم غذای‌شان را کمتر نمایند؛ از نوشیدن مایعات همراه غذا پرهیز کنند؛ پس ازصرف غذا دراز نکشند و هنگام خواب، به پشت نخوابند. او درباره جویدن آدامس پس از غذا نیز می‌گوید: آدامس تأثیر دوگانه‌ای روی ریفلاکس معده دارد.

از طرفی با افزایش ترشح بزاق، اسید معده را کاهش می‌دهد وباعث کاهش سوزش سر معده می شود و از سوی دیگر به دلیل باز و بسته شدن مکرر دهان موقع جویدن، هوای زیادی وارد معده می‌کند که باعث نفخ می شود و نفخ، فشار زیادی به معده وارد می نماید و ریفلاکس را تشدید می‌کند. خوردن میوه‌ها معمولا مشکلی ایجاد نمی‌کند، به جز میوه‌هایی که اسیدیته بالایی دارند (مانند مرکبات که دارای ویتامین c یا اصطلاحا اسید اسکوربیک هستند) و ممکن است باعث تشدید این عارضه شوند. دکتر حسینی در انتها به افراد چاق و کسانی که دارای اضافه وزن هستند، توصیه می‌کند برای کاهش وزن خود اقدام نمایند؛ زیراچاقی شکمی یکی از علل های اصلی این عارضه به شمار می رود.

- نمونه ای از یک رژیم ضد سوزش معده (ریفلاکس )

صبحانه:

ـ یک لیوان شیر

ـ ۱ عدد تخم مرغ آب پز

ـ 1عدد گوجه فرنگی

ـ نان سنگک برشته ۴ برش

میان وعده ساعت ۱۰:

ـ ۱ عدد سیب

ناهار:

ـ سینه مرغ آبپز ۱۰۰ گرم

ـ هویج، کدوسبز و سیب‌زمینی آب‌پز ۱ لیوان

ـ برنج کته شده ۶ قاشق غذا خوری

عصرانه:

ـ ۱ عدد گلابی

ـ ۲ عدد خرمالو

شام:

ـ ۶۰ گرم ماهی کباب شده

ـ ۱ لیوان قارچ، فلفل دلمه‌ای، نخودفرنگی و ذرت بخارپز شده

ـ نان سنگک برشته ۳ برش