دوران بارداری و حتمال ابتلا به كم خوني

بدن زنان در  دوران بـارداري به میزان بیشتری آهن نیاز دارد زیرا وجود آهن براي تشكيل هموگلوبين (پروتئين موجود در گلبولهاي قرمز كه اكسيژن را به ساير سلولها مي برد)  بسیار ضروري می باشد. در دوران بارداري ميزان خون بدن به میزان 50% از حد طبيعي افزايش مي يابد. و برای ساخت هموگلوبين كافي براي اين مقدارحجم خون ،بدن نیاز به  آهن اضافي دارد. خانم های باردار نیاز به  مقداري آهن اضافي نيز براي جنين و جفت آن دارند.

بیشتر خانمها دوران بارداري را بدون ذخیره كافي آهن آغاز مي كنند و بنابرين آهن بدن در سه ماهه دوم و سوم تامين نمی شود. اگر بدن فرد آهن كافي براي ساخت هموگلوبين نداشته باشد، فرد به كم خوني  دچار می شود.

احتمال به وجود آمدن کم خونی در شرایطی مانند تهوع و استفراغ صبحگاهي، بارداري مکرر و  بدون فاصله، بارداري چند قلو، مصرف غذاهاي فاقد آهن كافي، و خونريزي زياد قاعدگي پیش از بارداري، بیشتر می باشد.

در دوران بارداری نیاز بدن به  آهن 18 ميلي گرم در روز بالا می رود و به 27 ميلي گرم در روز مي رسد و چون تامين کردن اين مقدار آهن از طريق رژيم غذايي مقدور نمی باشد بنابراین  پزشکان  توصيه مي كنند كه خانمهاي باردار روزانه 30 ميلي گرم از عنصر آهن به عنوان دوز پيشگيري كننده مصرف نمایند. بیشتر مكمل هاي دوران بارداري دارای اين ميزان آهن می باشند.

فقر آهن مهمترین علت كم خوني می باشد اما تنها علت آن نمی باشد. کم خونی می تواند در  اثر کمبود اسيدفوليك يا ويتامين B12، از دست رفتن حجم وسيعي از خون، و يا در اثر برخی از بيماريهاي خاص يا اختلالات ارثي مانند “كم خوني سلول داسي شكل” نيز كم خوني به بیاید. درمان كم خوني به علت ايجاد كننده آن بستگی دارد و بنابراین مصرف آهن، درمان تمام انواع كم خوني ها نمی باشد.

چگونه از کم خونی مان مطلع شویم

پزشکان در مراحل اولیه معاینه بارداری به وسیله آزمايشهاي مختلف كم خوني را بررسي مي کنند. يكي از اين آزمايشات (هماتوكريت) درصد گلبولهاي قرمز را در پلاسما بررسی می کند. آزمايش ديگر (هموگلوبين) که وزن هموگلوبين خون را ارزیابی می کند با پيشرفت بارداري، احتمال ايجاد كم خوني نیز افزايش مي يابد. بنابراين در اواخر سه ماهه دوم يا اوايل سه ماهه سوم بايد آزمايش ها تكرار شوند. احتمال دارد هماتوكريت و هموگلوبين به طور طبیعی تا حدي در نيمه دوم بارداري کاهش یابد. و علت آن  افزايش حجم خون و پلاسما (پلاسما بخش مايع خون است) با سرعت بيشتری از افزايش گلبولهاي قرمز می باشد اما اين افت نبايد شديد باشد.

گاهی كم خوني  بدون علامت می باشد مخصوصا در موارد خفيف. علائم كم خوني شامل: خستگي، تب و سرگيجه. (البته اين علائم در بیشتر خانمهاي باردار وجود دارد حتی اگر مبتلا به كم خوني نباشند). کم خونی باعث  تپش قلب، تنگي نفس و يا اختلال در تمركز حواس می شود . تحقیقات نشان داده اند كه بين كم خوني و فقر آهن شديد و میل به خوردن مواد غير خوركي مانند يخ، كاغذ و يا گِل (حالتي كه به نام ويار خوانده مي شود) ارتباط زیادی وجود دارد. اگر چنین تمایل و ویاری داريد و حتماَ به پزشك مراجعه کنید.

درمان کم خونی

چنانچه آزمایشات نشان دهند که شما دچار کم خونی می باشید پزشك شما ، روازنه مكمل محتوي 60 تا 120 ميلي گرم آهن و يا حتي بيشتر برای شما تجویز می کند. براي جذب بهتر آهن در روده بهتر است آن را پیش از غذا و با شكم خالي مصرف کنید و همراه آن آب کافی يا آب پرتقال بنوشيد زیرا  (ويتامين C  به جذب آهن  در بدن کمک می کند) هیچ گاه به همراه قرص آهن شير ننوشيد  زیرا (كلسيم موجود در شیر از جذب آهن جلو گيري مي كند).

عوارض مصرف بیش از حد آهن

استفاده  بيش از حد آهن باعث به وجود آمدن اختلالات گوارشی و يبوست مي گردد كه خود يكي از مشكلات دوران بارداري می باشد. چنانچه از يبوست رنج مي بريد،از  آب آلو استفاده کنید  زيرا  هم سيستم گوارشي را به حالت طبيعي برمي‌گرداند و هم از منابع غني آهن می باشد.حالت تهوع و به ندرت اسهال از عوارض دیگر مصرف زیاد آهن می باشد. اگر مصرف آهن باعث حالت تهوع در شما می گردد، آنرا به  هنگام خواب مصرف كنيد.

برای جلوگیری از مشكلات گوارشي بهتر است مصرف آهن را  از دوز هاي كم شروع كنيد و سپس با مرور زمان به  ميزان مطلوب آن برسید. در برخی خانـم ها عـوارض دارو با مصـرف قرص هايي كه به آرامی باعث آزاد شدن آهن می گردند، كاهش مي يابد. چنانچه مدفوع شما سياه رنگ شد نگران نشويد.زیرا اين تغيير كاملاً طبيعي است.

خطرات كم خوني براي سلامت مادر و کودک

فرزند شما نياز آهن خود را به خوبی می تواند برطرف کند؛ زیرا او سهم خود را پیش از شما برداشت مي نماید. چنانچه در سه ماهه اول و دوم بارداري دچار کم خونی شوید، ممکن است  زايمان زودرس داشته باشید  يا نوزادی با وزن كم به دنيا آورید . چنانچه کم بود آهن شديد باشد ،باعث پایین آمدن ذخائر آهن در نوزاد هنگام تولد می شود و نوزاد در دوران كودكي در معرض خطر كم خوني قرار می گیرد.

كم خوني یا فقر آهن باعث کاهش انرژی در بدن می شود  و بدنتان نمی تواند بخوبي با عفونت ها مبارزه كند. در صورت ابتلا به كم خوني در اواخر دوره بارداري، چنانچه موقع زايمان دچار خونريزي شويد،امکان دارد به سرگيجه، افزايش ضربان قلب يا علائم ديگر دچار شويد كه باعث شود يك يا دو روز اضافي در بيمارستان بمانيد. گاهی نياز به تزريق خون پیدا می کنید.

جلوگیری از کم خونی

با استفاده منظم از ويتامين هاي دوران بارداري و استفاده  از رژيم غذايي سالمي كه شامل مقادير زياد مواد غني از آهن باشد می توان با کم خونی مبارزه کرد. گوشت قرمز منبع غنی از آهن می باشد. مرغ و ساير گوشت ها و حتي صدف دريايي نيز سرشار از آهن می باشند.

غذاهاي حاوي آهن شامل : لوبيا، كشمش، خرما، آلو، انجير، زردآلو، سيب‌زميني (با پوست)، كلم بروكلي، چغندر، سبزيجات داراي برگهاي سبز، نانهاي سبوس دار، شيرۀ قند سياه، و غلات غني شده با آهن. البته  آهن موجود در منابع حيواني خيلي راحت تر از آهن موجود در منابع غيرحيواني جذب بدن مي شوند.

موادی که به  جذب آهن کمک می کنند

استفاده از مواد حاوی ويتامين C همزمان با مصرف قرص آهن يا مواد غذايي حاوي عنصر آهن به جذب آهن  از منابع غير حيواني در بدن بالا برود. یک لیوان از آب پرتقال ، آب گوجه فرنگي، یک مشت توت فرنگي، فلفل شيرين، يا نیمی از گريپ فروت حاوی مقادیر كافي از  ويتامين C برا ي جذب آهن می باشند. گوشت و ماهي نيز جذب آهن از منابع غير حيواني را بالا مي برند. شما می توانید در برنامه غذایی خود از  يك قطعه گوشت گوساله در يك ظرف محتوي سبزيجات  استفاده کنید زیرا گوشت به جذب آهن سبزيجات كمك مي كند.

موادی که مانع جذب آهن می شوند

كلسيم مانع از جذب آهن می شود. بنابرين اگر از مکمل های حاوی كلسيم استفاده مي كنيد باید مواظب باشید  كه مصرف آنها با مصرف غذا ها ي حاوی آهن و يا قرص آهن به صورت همزمان نباشد. قرص آهن را نباید با شير که حاوی کلسیم است، خورد.می توانید از شیر در فاصله بين دو وعده غذا یی استفاده کنید.

ماده  پلي فنل موجود در چاي و قهوه مانع از جذب آهن موجود در مكمل ها و آهن منابع گياهي می گردد، بنابراین از این نوشیدنیها باید در دوران بارداری کمتر مصرف کنید و  بطور همزمان با غذاهای حاوی آهن  مصرف نکنید.